فیزیوتراپی قلب و ریه
فیزیوتراپی قلب و ریه؛ نقش، تکنیکها، اهمیت و کاربردهای بالینی
فیزیوتراپی قلب و ریه یکی از شاخههای تخصصی فیزیوتراپی است که بر بهبود عملکرد قلب، ریه، سیستم تنفسی و افزایش تحمل فعالیت تمرکز دارد. این رشته برای بیماران قلبی، ریوی، ICU، پس از جراحیها و حتی افراد عادی که دچار مشکلات تنفسی و ظرفیت پایین بدنی هستند، اهمیت حیاتی دارد.
فیزیوتراپی قلب و ریه چیست؟
این شاخه با استفاده از تمرینات هدفمند، تکنیکهای تنفسی، روشهای پاکسازی راه هوایی و برنامههای توانبخشی، کمک میکند تا:
- عملکرد ریهها بهتر شود
- تبادل گاز (اکسیژن و CO₂) افزایش یابد
- ظرفیت و استقامت قلب بهبود یابد
- تهویه و حجم تنفسی افزایش پیدا کند
- تنگی نفس کمتر شود
- بیمار بتواند فعالیتهای روزمره را با انرژی بیشتر انجام دهد
کاربردهای اصلی فیزیوتراپی قلب و ریه
۲.۱ در بیماریهای ریوی
- آسم
- COPD (انسداد مزمن ریه)
- فیبروز ریوی
- پنومونی (عفونت ریه)
- بیماریهای شغلی ریه
- COVID-19 و عوارض آن
- برونشکتازی
۲.۲ در بخشهای مراقبت ویژه (ICU)
- جلوگیری از تجمع ترشحات
- بهبود تهویه
- کمک به وِنتیله شدن بهتر
- جلوگیری از آتلکتازی (خوابیدن بخشهایی از ریه)
- کمک به بیمارانی که در مسیر جداسازی از ونتیلاتور (Weaning) هستند
۲.۳ در بیماریهای قلبی
- پس از جراحی قلب باز
- پس از آنژیوپلاستی
- نارسایی قلبی
- سکته قلبی (MI)
- بیماریهای مادرزادی قلب
۲.۴ پس از جراحیها
- جراحی قفسه سینه
- جراحیهای شکم و دیافراگم
- جلوگیری از لخته و کاهش عوارض بیهوشی
تکنیکهای تخصصی فیزیوتراپی قلب و ریه
۳.۱ تکنیکهای تنفسی (Breathing Techniques)
۱. تنفس دیافراگمی
برای افزایش تهویه عمقی و کاهش بار تنفسی.
۲. تنفس لبغنچهای (Pursed Lip Breathing)
مفید برای بیماران COPD جهت جلوگیری از ان traps air و کاهش تنگی نفس.
۳. تمرینات افزایشی حجم تنفسی (Thoracic Expansion Exercises)
برای باز شدن نواحی خوابیده ریه.
۴. تنفس با الگوهای کنترلشده
برای کاهش اضطراب و بهبود عملکرد قلبی–ریوی.
تکنیکهای پاکسازی راه هوایی (Airway Clearance Techniques)
این بخش برای بیماران ICU و بیماران خلطدار بسیار مهم است.
شامل:
- پُرکاشن (Percussion): ضربههای ریتمیک روی قفسه سینه
- ویبراسیون (Vibration)
- Postural Drainage: قرار دادن بیمار به نحوی که خلط از بخشهای مختلف ریه تخلیه شود
- Active Cycle of Breathing Technique (ACBT)
- هف (Huffing): بازدم قوی بدون سرفه
- سرفههای کنترلشده (Directed Cough)
تمرینات هوازی و قلبی–عروقی
شامل:
- دوچرخه ثابت
- تردمیل
- پیادهروی برنامهریزیشده
- تمرینات هایت (سطح پایین و کنترلشده)
- تمرینات مقاومتی سبک برای بهبود استقامت عضلات تنفسی
این بخش برای بیماران قلبی–ریوی حیاتی است و باید با مانیتورینگ ضربان قلب، سطح اکسیژن و فشار خون انجام شود.
تمرینات تقویت عضلات تنفسی
- تمرینات با IMT (Inspiratory Muscle Trainer)
- تمرینات استقامتی دیافراگم
- تمرین عضلات بیندندهای
این تمرینات برای COPD، آسم و ورزشکاران بسیار مؤثرند.
تمرینات بعد از جراحی قلب و ریه
شامل:
- آموزش تنفس عمیق و سرفه صحیح
- جلوگیری از ترومبوز
- تمرینات سبک اندامها
- افزایش تدریجی فعالیت
- راهرفتن برنامهریزیشده
- جلوگیری از خشک شدن مفاصل و ضعف عضلانی