فیزیوتراپی زنان و کف لگن
فیزیوتراپی زنان و کف لگن — مقالهای جامع و تخصصی
مقدمه
فیزیوتراپی زنان و کف لگن شاخهای تخصصی از علوم توانبخشی است که به ارزیابی، پیشگیری و درمان اختلالات مربوط به ناحیه لگن، عملکرد سیستم ادراری–تناسلی، اختلالات دوران بارداری و پس از زایمان، دردهای زنان و مشکلات جنسی میپردازد.
عضلات کف لگن نقش کلیدی در نگهداری احشا، کنترل ادرار و مدفوع، عملکرد جنسی، ثبات ستونفقرات و سلامت زنان دارند؛ بنابراین هرگونه اختلال در این عضلات میتواند کیفیت زندگی فرد را به شدت تحت تأثیر قرار دهد.
فصل ۱: آناتومی و نقش عضلات کف لگن
عضلات کف لگن مجموعهای از عضلات عمیق هستند که از جلو تا پشت لگن کشیده شدهاند و مانند یک “کف حمایتی” عمل میکنند. مهمترین بخشها عبارتند از:
- عضلات بالابرنده مقعد (levator ani)
- عضلات کوکسژیوس
- فاسیای لگنی
- رباطهای ساکروسیاتیک و کاردینال
- اسفنکترهای ادراری و مقعدی
وظایف اصلی عضلات کف لگن
- حمایت از احشای لگنی: مثانه، رحم و رودهها
- کنترل ادرار و مدفوع
- نقش کلیدی در ارگاسم و عملکرد جنسی
- ثبات مرکزی (core stability)
- کمک در مکانیسم زایمان
- تعادل فشار داخل شکم
فصل ۲: چه کسانی به فیزیوتراپی کف لگن نیاز دارند؟
⭐ ۱. اختلالات ادراری
- بیاختیاری استرسی (هنگام سرفه، عطسه، خندیدن)
- بیاختیاری فوریتی (میل ناگهانی به دفع)
- تکرر ادرار
- شبادراری در بزرگسالان
⭐ ۲. اختلالات دفعی
- یبوست مزمن
- دفع دردناک
- بیاختیاری مدفوع
- احساس تخلیه نشدن کامل
⭐ ۳. پرولاپس یا افتادگی لگنی
- افتادگی رحم
- افتادگی مثانه (سیستوسل)
- افتادگی روده (رکتوسل)
- درجات مختلف پرولاپس
⭐ ۴. دردهای مزمن لگنی
- دردهای مزمن ناشی از تنش عضلات
- وولودینیا
- درد هنگام رابطه جنسی (دیسپارونی)
- درد دنبالچه (کوکسیدینیا)
- سندروم درد میوفاشیال
⭐ ۵. مشکلات بارداری و پس از زایمان
- کمردرد و لگندرد بارداری
- درد سمفیز پوبیس
- جدایی عضلات شکم (دایاستاز)
- شلی عضلات کف لگن
- اسکار اپیزیوتومی یا سزارین
⭐ ۶. اختلالات جنسی
- واژینیسموس
- کاهش عملکرد جنسی
- انقباض غیرارادی عضلات لگن
⭐ ۷. مشکلات هورمونی و یائسگی
- خشکی واژن
- کاهش لوبریکاسیون
- افزایش ریسک پرولاپس
- بیاختیاری
فصل ۳: ارزیابی تخصصی کف لگن
ارزیابی دقیق، پایه درمان موفق در این شاخه است. فیزیوتراپیست روند زیر را دنبال میکند:
مصاحبه و تاریخچه کامل
- الگوهای ادرار و مدفوع
- سابقه زایمان
- سابقه جراحی
- وجود درد در لگن یا کمر
- سبک زندگی و فعالیت
ارزیابی وضعیت بدنی و حرکتی
- همراستایی لگن
- وضعیت ستون فقرات
- بررسی دیافراگم
- ارزیابی عضلات core
ارزیابی خارجی کف لگن
- تنفس دیافراگمی
- نحوه درگیر شدن عضلات عمقی
- نقاط دردناک
ارزیابی داخلی (در صورت نیاز و با رضایت)
- قدرت عضلات بر اساس مقیاس Oxford
- تون عضلانی (شلی یا اسپاسم)
- عملکرد اسفنکترها
- وجود نقاط ماشهای
- بررسی تحرک بافت اسکار
۵. ابزارهای تکمیلی
- بیوفیدبک
- سونوگرافی عضلات (برای ارزیابی انقباض صحیح)
- الکترومایوگرافی سطحی (sEMG)
فصل ۴: درمانهای تخصصی فیزیوتراپی زنان و کف لگن
⭐ ۱. تمرینات تقویت کف لگن
شامل معروفترین تمرینها:
تمرینات کگل (Kegel)
برای:
- بیاختیاری استرسی
- شلی کف لگن
- پس از زایمان
اشتباه رایج: انقباض همزمان باسن یا شکم
هدف صحیح: جمع و بالا کشیدن ملایم عضلات کف لگن
⭐ ۲. تمرینات ریلکس و کشش برای کف لگن هایپرتون
برای افرادی با درد یا واژینیسموس:
- تنفس دیافراگمی
- کشش ادداکتورها
- ریلکس کردن شکم
- تکنیکهای طولدهی عضلات عمقی
⭐ ۳. بیوفیدبک
وسیلهای که فعالیت عضلات کف لگن را روی صفحه نمایش نشان میدهد.
برای:
- یادگیری انقباض صحیح
- تقویت کنترل ارادی
⭐ ۴. الکتروتراپی (TENS / NMES)
- تحریک عضلات شل برای تقویت
- کاهش درد
- کمک به کنترل بیاختیاری
⭐ ۵. درمان دستی
- ماساژ بافت نرم
- آزادسازی نقاط ماشهای
- درمان اسکار اپیزیوتومی/سزارین
- موبیلیزاسیون لگن و ستون فقرات
⭐ ۶. واژینال دیلاتورها
برای درمان:
- واژینیسموس
- درد هنگام رابطه جنسی
- اسپاسم کف لگن
⭐ ۷. تمرینات Core و ثبات لگن
چون کف لگن بخشی از سیستم ثبات مرکزی است:
- فعالسازی ترانسورس ابدومینیس
- تمرینات پایداری لگن
- حرکات اصلاحی دیافراگم و تنفس
⭐ ۸. آموزش و اصلاح سبک زندگی
- تکنیک صحیح دفع
- جلوگیری از زور زدن
- مدیریت یبوست
- اصلاح روشهای بلند کردن کودک
- آموزشهای دوران بارداری
فصل ۵: فیزیوتراپی زنان در بارداری
اهداف اصلی در بارداری:
- پیشگیری از دردهای کمری و لگنی
- تقویت عضلات مناسب برای زایمان
- جلوگیری از دایاستاز
- کاهش فشار روی کف لگن
درمانها شامل:
- تمرینات ملایم تقویت کف لگن
- تنفس صحیح
- تمرینات کشش لگن–کمر
- درمان دستی برای دردهای لگنی
- تمرینات ثبات مرکزی
- تمرینات آمادهسازی زایمان